Teatr bez teatru
  • Autor: Mirosław Kocur
  • Data wydania: wrzesień 2012
  • ISBN: 978-83-61835-80-6
  • Format: 165×238 mm
  • Liczba stron: 486
  • Rodzaj oprawy: miękka
Cena: 15.00 zł

Teatr bez teatru. Performanse w Anglii Wschodniej u schyłku średniowiecza

Mirosław Kocur

Teatr bez teatru omawia zupełnie nieznany w Polsce okres historii teatru angielskiego – widowiska z XIV i XV wieku. Praca ma charakter źródłowy, Mirosław Kocur przebadał niemal wszystkie zachowane teksty, na ich podstawie, posługując się narzędziami wywiedzionymi z performatyki, rekonstruuje średniowieczne przedstawienia. Opisuje nie tylko przestrzeń teatralną, ale i scenografię, kostiumy, i co najistotniejsze, sposób gry aktorskiej, a także reakcje widzów. Dokonuje klasyfikacji opisywanych przedstawień. Omówieniu każdemu z tekstów towarzyszy zarysowanie szerokiego kontekstu historycznego, społecznego czy politycznego.

Publikację otwiera Wstęp, przybliżający historię i specyfikę Anglii Wschodniej, po nim następują trzy obszerne części: Konteksty, przynoszące charakterystykę środowiska, w jakim narodziły się omawiane widowiska religijne, Performanse oraz Summa polifoniczna. Część druga przynosi opis i szczegółową analizę widowisk na podstawie ośmiu zachowanych w rękopisach scenariuszy. Autor przywołuje podstawowe informacje na temat każdego z teksów, omawia genezę, wymienia obsadę, rekonstruuje przestrzeń, w której tekst był prezentowany. Zaletę książki stanowią przywoływane przez autora oryginalne średniowieczne, przetłumaczone na język polski z niezwykłą dbałością o zachowanie np. rytmu i rymu, a także bogata ikonografia, na którą składają się zarówno fotografie wykonane przez autora, przedstawiające wnętrza kościołów, jak i reprodukcje średniowiecznych drzeworytów, planów gry, schematów pochodzących m.in. ze zbiorów British Library. Publikację zamykają spis ilustracji i bibliografia prezentująca najważniejszą literaturę poświęconą tematyce średniowiecznego performansu oraz rozbudowany indeks rzeczowy.

 

Artyści Anglii Wschodniej wystawiali swe sztuki na placach i w kościołach, w domach parafialnych i w karczmach, na łąkach i na ulicach. Sztuka performansu była formą ewangelizacji i umacniała parafian w wierze. Strategie artystyczne służyły przede wszystkim uobecnianiu wydarzeń religijnych w świecie i w czasie widza. Średniowieczni twórcy wykazywali zadziwiającą kreatywność w manipulowaniu publicznością, mistrzowsko przekraczali granice pomiędzy iluzją i realnością, fikcją i liturgią, teatrem i metateatrem. Performanse parafialne to jednorazowe wydarzenia, w ramach których każdy uczestnik traktowany był jako performer, również widz. […]. Organizacja każdego performansu była inna, żadna budowla nie mogłaby pomieścić tak różnorodnych widowisk. Teatr w średniowiecznej Anglii Wschodniej mógł się rozwijać i kwitnąć właśnie dlatego, że sztuki nie były wystawiane w zamkniętym teatrze, ale w naturalnym środowisku kulturowym parafian. To teatr bez teatru.
Fragment Wstępu

 

Wydanie dofinansowane przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz ze środków Wydziału Nauk Historycznych i Pedagogicznych Uniwersytetu Wrocławskiego przeznaczonych na badania naukowe

Mirosław Kocur – reżyser teatralny, historyk i antropolog teatru. Profesor na Uniwersytecie Wrocławskim i w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej im. Ludwika Solskiego w Krakowie, absolwent Politechniki Wrocławskiej (1979) oraz Wydziału Reżyserii Dramatu krakowskiej PWST (1986). Reżyserował i wykładał w Polsce, Szwajcarii, Włoszech, Wielkiej Brytanii, Grecji i Stanach Zjednoczonych. Uczestniczył w projektach Teatru Laboratorium Jerzego Grotowskiego, projektował i budował mosty na Pogórzu Karpackim, był kierownikiem artystycznym teatru Drugie Studio Wrocławskie (1987–1990) i dyrektorem międzynarodowego festiwalu sztuki „Broken Walls”   w Kalifornii (1991). W roku 2005 otrzymał stypendium naukowe fundacji Fulbrighta. Opublikował monografie: Teatr antycznej Grecji (Wrocław 2001) i We władzy teatru. Aktorzy i widzowie w antycznym Rzymie (Wrocław 2005) orazDrugie narodziny teatru. Performanse mnichów anglosaskich (Wrocław 2010). Członek European Network of Research and Documentation of Performances of Ancient Greek Drama. Publikuje m.in. w „Teatrze” i „Dialogu”.

Rachunki pozwalają odtworzyć etapy pracy nad przedstawieniem w New Romney. Najpierw wybierano administratora sztuki (ang. playwarden). Ponieważ przedsięwzięcie było olbrzymie, funkcję tę pełniło zwykle kilka osób, a sama inscenizacja mogła się zmieniać z roku na rok. 14 grudnia 1516 roku wybrano aż pięciu administratorów sztuki, ale w kwietniu 1560 tylko czterech. Sześć miesięcy przed pokazem dobierano wykonawców, wyłącznie mężczyzn. 27 grudnia 1555 aż czterdziestu czterech odebrało rolki z tekstami swoich kwestii i podpisało oficjalne zobowiązanie do wyuczenia się tekstu na pamięć przed Zielonymi Świątkami. Sekretarz miasta, który opiekował się egzemplarzem sztuki, był też odpowiedzialny za skopiowanie partii każdego wykonawcy. Aktorzy otrzymywali wyłącznie teksty własnych kwestii. Pozostałych mieszkańców zatrudniano do budowania scen, szycia kostiumów i przygotowywania rekwizytów.
Fragment rozdziału Performanse charytatywne

Daria Kubisiak
Performanse Mirosława Kocura
„Teatralia” 2013 nr 40

Mirosław Kocur, tak jak w swoich poprzednich publikacjach, przedstawia bardzo rzetelną analizę omawianego zagadnienia. Książka pisana jest z perspektywy badacza teatru mocno zakorzenionego w kulturze Anglii Wschodniej u schyłku średniowiecza. Pisząc o performansach, autor sam staje się performerem, który na potrzeby lektury wciela się w badacza próbującego jak najlepiej  zobrazować specyfikę danej kultury. Żywy charakter i performatywność jego tekstów połączone są ze skrupulatnym opisem omawianych przedstawień. Rozbudowana bibliografia świadczy o jego dobrym merytorycznym przygotowaniu, które sprawia, że czytelnik zostaje zarzucony ogromną wiedzą o czasach minionych.

Przeczytaj całą recenzję

Patryk Kencki
Performans, czyli z teatrem i bez teatru
„Teatr” 2013 nr 4

Tytuł książki – Teatr bez teatru – brzmi błyskotliwie, a nawet metaforycznie. Średniowieczne przedstawienia obywały się bez budynków teatralnych. Przestrzeń wykorzystywano w sposób okazjonalny, a sceną stawała się świątynia, plac bądź inne dogodne miejsce. Niektórych czytelników może jednak zaskoczyć użyty w podtytule termin „performans”. W potocznym rozumieniu przyjęło się bowiem przeciwstawiać sobie teatralne przedstawienie i performans, a także aktora i performera. Tymczasem współczesna teoria widowisk skłania się raczej do określania mianem performansu szerszego zbioru widowisk, obejmującego także spektakle teatralne. Badacze różnią się, jeżeli chodzi o ustalenie relacji performansów względem widowisk.

Przeczytaj całą recenzję

Piotr Morawski
recenzja książki: Mirosław Kocur, Teatr bez teatru. Performanse w Anglii Wschodniej u schyłku średniowiecza, Instytut im. Jerzego Grotowskiego, Wrocław 2012
„Pamiętnik Teatralny” 2012 nr 34 (243244), s. 189–203

Pobierz PDF