Jak system równomiernie temperowany popsuł harmonię (i dlaczego powinno cię to obchodzić)
  • Autor: Ross W. Duffin
  • Wstęp: Maciej Kaziński
  • Przekład i redakcja: Tomasz Wierzbowski
  • Data wydania: kwiecień 2016
  • ISBN: 978-83-61835-15-8
  • Format: 145×210 mm
  • Liczba stron: 200
  • Rodzaj oprawy: twarda

Jak system równomiernie temperowany popsuł harmonię (i dlaczego powinno cię to obchodzić)

Ross W. Duffin

Książka Jak system równomiernie temperowany popsuł harmonię to popularyzatorski, wielostronny i bardzo pożyteczny wykład prowadzący czytelnika (przede wszystkim muzyka, lecz i muzykologa – historyka muzyki, akustyka, czy stroiciela, a także czytelnika-humanistę) przez złożone zagadnienia natury dźwięku, harmonii, matematycznych i fizycznych podstaw określania ich wysokości, stosunków między nimi.
Fragment Wstępu Macieja Kazińskiego

 

Książka ukazuje się jako pierwszy tytuł w serii „3/2: Krótka historia kwinty” redagowanej przez Tomasza Wierzbowskiego z Teatru ZAR.

 

Za ojca teorii dźwięków muzycznych uważany jest Pitagoras, który zauważył, że niektóre pary dźwięków zagrane jednocześnie brzmią zgodnie, a inne nie. Za pomocą monochordu ustalił, że wzajemne stosunki wysokości dźwięków tworzących konsonans wyrażają się w prostych liczbach. Interwał kwinty, wyróżniający się spośród innych najstabilniejszym współbrzmieniem, tworzyły w jego systemie dźwięki o wzajemnym stosunku częstotliwości 3:2. Ten „mocny” interwał musiał stać się podstawą każdego systemu muzycznego. Jednak jego akustycznie czysta forma, jaką zalecał Pitagoras, nie znalazła miejsca w muzyce europejskiej, dążącej do kompleksowości i kochającej doskonałą symetrię klawiatury fortepianu. Został więc odarty z części swego brzmienia i posłużył do stworzenia skali dźwiękowej w takim kształcie, jaki dziś znamy. Seria 3/2 prezentuje wszystko to, na co – podobnie jak w przypadku prawdziwie czystej kwinty – nie ma miejsca w naszym codziennym sposobie myślenia o muzyce i sztuce: co zostało zapomniane, wymazane bądź wyparte.

Ross W. Duffin jest znany od wielu lat jako pełen wigoru gospodarz i producent radiowego programu Micrologus: Exploring the World of Early Music, emitowanego w amerykańskim radiu publicznym w latach 1981–1998. Urodzony w Londynie w Kanadzie, otrzymał tytuł licencjata na Uniwersytecie Western Ontario, a następnie obronił pracę magisterską i doktorat na Uniwersytecie Stanfordzkim. Obecnie jest profesorem muzyki w Case Western Reserve University, gdzie współtworzy programy studiów licencjackich i magisterskich. Nauczał muzyki dawnej podczas letnich warsztatów w Toronto, Vancouver, Amherst, MA Waszyngtonie, Oberlin, San Francisco i Los Angeles. Laureat prestiżowej nagrody Noah Greenberg nadawanej przez Amerykańskie Stowarzyszenie Muzykologów w uznaniu pracy, z której korzystają zarówno naukowcy, jak i artyści. Autor artykułów na temat muzyki dawnej, od XIII do XVIII wieku. Redagował A Josquin Anthology dla Oxford University Press (1999) oraz A Performer’s Guide to Medieval Music dla Indiana University Press (2000). Książka Duffina Shakespeare’s Songbook opublikowana przez W.W. Norton w 2004 roku otrzymała nagrodę Claude V. Palisca nadawaną przez Amerykańskie Stowarzyszenie Muzykologów.

A jeśli wielcy kompozytorzy jak Bach czy Mozart słyszeli w swej muzyce bogatsze współbrzmienia niż te, które słyszymy w niej dziś?

Sądzę (…), że powinniśmy raz jeszcze przyjrzeć się strojom, jakich w ciągu wieków używali wielcy kompozytorzy i wykonawcy – wszyscy, de facto, których muzykę dziś wykonujemy. Powodem jest nie tylko historycyzm, ale przede wszystkim fakt, że poszczególne systemy strojenia odzwierciedlają wybory, jakich na przestrzeni wieków dokonywali kompozytorzy i muzycy, starając się zaprezentować swą muzykę tak, jak według nich brzmiała najlepiej.
Ross W. Duffin

Sławomir Wojciechowski
Kocia muzyka z wilczą kwintą
Glissando.pl, z dnia 7 stycznia 2018

Przyglądając się bliżej opisanym w książce procesom trudno oprzeć się wrażeniu, że całą winą za „psucie” klasycznej harmonii należy obarczyć samą harmonię, która bardzo wcześnie zdradza swą zaborczość i opanowuje wyobraźnię teoretyków, muzyków i budowniczych instrumentów. Już w renesansie wszyscy kompozytorzy, świadomie bądź nieświadomie pracują nad stworzeniem spójnego, harmonicznego systemu z uporządkowanymi relacjami interwałów. Dalej konsekwentnie temperują nierówne interwały i otwierają sobie w ten sposób drogę do wszystkich tonacji rodzącego się stopniowo systemu dur-moll. Bach temperuje swój klawesyn po to, by móc komponować muzykę we wszystkich możliwych teoretycznie tonacjach.

Przeczytaj całą recenzję

Może cię zainteresować

Nikos Kazantzakis, Raport dla El Greca
Nikos Kazantzakis Raport dla El Greca